The South African Afrikaans / English Physics Dictionary




A. VOORWOORD

Die Fisikawoordeboek wat deur die destydse Akademie vir Wetenskap en Kuns se Vaktaalburo uitgegee is, het in 1977 die lig gesien. Reeds in dieselfde jaar het dr A Strasheim van die WNNR se Nasionale Fisikanavorsingslaboratorium (NFNL) in samewerking met die Suid-Afrikaanse Instituut vir Fisika (SAIF) die leiding geneem om hierdie publikasie te laat hersien en bywerk met die oog op 'n heruitgawe van die woordeboek.

'n Groep van sowat veertien komiteelede het die taak op 'n korrespondensie-grondslag aangepak en hul kommentaar en voorleggings is deur me N Basson van die NFNL gekoŲrdineer met die oog op die bespreking daarvan by jaarlikse komiteesittings wat gereŽl is om met die SAIF-konferensie saam te val. Op die wyse is daar oor die verloop van sowat tien jaar terme in behandeling geneem, waarvan sommige hersienings van terme uit die bestaande woordeboek was.

Na dr Strasheim se aftrede met pensioen het dr G Ritter van die NFNL die komiteeleisels oorgeneem. Benewens die bogenoemde persone het die volgende komiteelede tot in daardie stadium op betreklik gereelde grondslag bydraes tot die terminologiese werksaamhede gelewer:

  • Prof HW Alberts, Universiteit van Pretoria
  • Dr FD Auret, Universiteit van Port Elizabeth
  • Dr JK Basson, Atoomenergiekorporasie
  • Prof EG Boonstra, Universiteit van die Oranje-Vrystaat
  • Dr GP de Beer, Atoomenergiekorporasie
  • Dr ZB du Toit, Nasionale Versnellersentrum
  • Prof D Knoesen, Universiteit van Wes-Kaapland
  • Prof CA Engelbrecht, Universiteit van Stellenbosch
  • Prof W Rautenbach, Universiteit van Stellenbosch
  • Prof PH Stoker, Potchefstroomse Universiteit vir CHO
  • Prof JH van der Merwe, Universiteit van Pretoria
  • Prof TGD van Schalkwyk, Universiteit van Wes-Kaapland
  • Prof CB van Wyk, Universiteit van die Oranje-Vrystaat
  • Prof GN van Wyk, Universiteit van die Oranje-Vrystaat
  • Prof JS Vermaak, Universiteit van Port Elizabeth
  • Prof DH Wiid, Randse Afrikaanse Universiteit
  • (Mnr WM Allison van die destydse Departement Nasionale Opvoeding se Nasionale Vakterminologiediens (NVD) het as aanvanklike taaladviseur opgetree), en is in 1992 deur me SS Roets opgevolg.

In 1989 het die WNNR sy amptelike betrokkenheid by vakterminologieprojekte beŽindig. Terselfdetyd kon dr Ritter en me Basson vanweŽ werksdruk ook nie in persoonlike hoedanigheid verder aandag aan die Fisikawoordeboek skenk nie. Die Akademie kon gelukkig daarin slaag om die NVD se samewerking te behou, asook om die onderneming te kry dat die NVD uiteindelik die hersiene woordeboek sal laat druk.

Die NVD het hierbenewens verantwoordelikheid aanvaar om as sekretariaat vir die te stigte redaksiekomitee op te tree, asook om taalkundige adviseurs as komiteelede beskikbaar te stel. Die NVD, waarvan die naam na Nasionale Terminologiediens (NTD) verander is, sou met behulp van die Nasionale Termbank verder vir die hantering van bykomende en/of gewysigde fisikaterme ter beskikking gestel word (waar terme in die Fisikawoordeboek reeds op die rekenaarhoofraam beskikbaar was), terwyl die Departement ook via die NTD se begroting vir die finansiŽle aspekte verantwoordelikheid aanvaar het. Hiersonder sou die projek hoegenaamd nie verder gevoer kon gewees het nie.

In daardie stadium was die oplaag van die "ou" Fisikawoordeboek reeds heeltemal uitverkoop en het daar 'n dringende behoefte aan 'n herdruk, of liewer 'n tweede/hersiene uitgawe bestaan. Eintlik het blote hersiening van die woordeboek toe reeds om verskeie redes noodsaaklik geword. Enersyds was daar foute in die boek. Andersyds het bepaalde terme, begripsinhoude en konvensies meer gebruiklik geraak as die wat in die woordeboek weergegee is. Verder het gemetriseerde en ISO-terminologie ook in Suid-Afrika 'n vaste (en statutÍr erkende) grondslag gevind. Op die koop toe het fisikadosente met bepaalde termvoorstelle en -wysigings van algemene belang gekom. Aan hierdie aspekte word hierna onder B. Toeligting by hersiening van 1977-woordeboek ruim aandag gewy.

Die Akademie het die dienste as projekleier bekom van dr DF Louw wat tydens sy laaste bykans twintig diensjare by die WNNR, hetsy as voorsitter of as lid van redaksiekomitees by die saamstel van verskeie vakwoordeboeke betrokke was. 'n Loodskomitee is in die lig van al die nuwe omstandighede onder die Departement se vleuels byeengebring om oor die werkwyse te besin. Die Loodskomitee het bestaan uit:

  • Dr C Scheffer (Voorsitter), Departement van Nasionale Opvoeding
  • Dr A Coetser, SA Akademie vir Wetenskap en Kuns
  • Dr GJ Ritter, WNNR
  • Me N Basson, WNNR
  • Mnr WM Allison, Departement van Nasionale Opvoeding
  • DR DF Louw, (Projekleier)
  • Mej M Slabbert (Notuleerder), Departement van Nasionale Opvoeding

Hierdie komitee het besluit dat:

  1. 'n nuwe Redaksiekomitee, bestaande uit vaste lede en bygestaan deur korresponderende lede, aangestel sal word om die projek te hanteer;
  2. die saamstel van 'n nuwe Fisikawoordeboek in twee fases gehanteer sal word, waarvan die Redaksiekomitee eers sou konsentreer op deeglike hersiening (fase 1) van die bestaande woordeboek - met beperkte aanvulling soos omstandighede dit vereis;
  3. fase 2 (die wesenlike bywerking van die termskat deur die toevoeging van nuwe fisikaterme) eers nŠ die uitgee van die "hersiene" woordeboek die aandag sal geniet.

Die volgende "vaste" lede het in die loop van die werksaamhede sedert die begin van 1990 in die Redaksiekomitee gedien (vir korter of langer tydperke - sommige van hulle se status is op eie versoek van vaste na korresponderende lid verander):

  • Dr DF Louw (Projekleier)
  • Prof HW Alberts, Universiteit van Pretoria
  • Dr FD Auret, Universiteit van Port Elizabeth
  • Dr GP de Beer, Atoomenergiekorporasie
  • Prof JL Bredell, Universiteit van Pretoria
  • Mnr G du Toit, WNNR
  • Dr G Heymann, WNNR
  • Dr PJ Kruger, Atoomenergiekorporasie
  • Prof JAJ Lourens, Randse Afrikaanse Universiteit
  • Dr D van der S Roos, WNNR
  • Prof L Strauss, Universiteit van Pretoria
  • Mnr JE van Zyl
  • Prof WS Verwoerd, UNISA

Ongelukkig het slegs 'n beperkte getal persone wat ver buite Pretoria werksaam was en deur die Loodskomitee genader is, hul weg oopgesien om as korresponderende lede te dien en bydraes te lewer, naamlik:

  • Prof CA Engelbrecht, Universiteit van Stellenbosch
  • Prof HB Geyer, Universiteit van Stellenbosch
  • Prof WJ Koen, Universiteit van Stellenbosch
  • Dr D Reitmann, Nasionale Versnellersentrum
  • Dr R Saayman, Universiteit van Stellenbosch
  • Dr E van der Merwe, Tygerberg-hospitaal

Die Departement se verteenwoordigers wat as adviseurs in die Komitee gedien het, het nie onveranderd gebly nie. So is die dienste van mnr WM Allison in 1992 verloor toe hy die Departement se diens verlaat het en me SS Roets in sy plek aangewys is.

Wat die notuleerders (almal personeellede van die NTD) betref, het daar heelwat wisseling plaasgevind. Aanvanklik was dit mej M Slabbert (na haar huwelik steeds in diens as mev Du Pisanie), gevolg deur mnr JH Rossouw, mev JM Steyn, mev O de Vos en, laastens mej A Oelofse.

Die Redaksiekomitee het sy gereelde sittings aan die einde van Julie 1996 afgesluit, waarna die projekleier in samewerking met me SS Roets en mej A Oelofse vir die finale nasien en afrondingswerk verantwoordelik was. Dit het gelei tot die manuskrip wat gereed is om vrygestel te word en op koste van die Departement deur die Staatsdrukker gedruk is en nou beskikbaar gestel word - 20 jaar na die eerste uitgawe van die Fisikawoordeboek.

Met die beskikbaarstelling van die hersiene Fisikawoordeboek word voldoen aan 'n steeds dringender wordende behoefte - natuurlik veral by fisici. Omdat fisika egter een van die fundamentele wetenskappe is, het die woordeboek 'n veel wyer reikwydte as net fisikabeoefenaars en sal dit onder andere ook deur ingenieurs, materiaalkundiges, kernfisici en sterrekundiges verwelkom en gebruik word.

Die SA Instituut vir Fisika en die Suid-Afrikaanse fisikagemeenskap betuig sy besondere dank aan die Departement van Kuns, Kultuur, Wetenskap en Tegnologie (soos die vroeŽre Departement van Nasionale Onderwys tans bekend staan) vir sy volgehoue samewerking aan en finansiŽle ondersteuning van hierdie projek. Eweneens is groot dank verskuldig aan al die medewerkers wat oor soveel jare onbaatsugtig en soms met groot persoonlike opoffering by die projek betrokke was.